Haberler
Bilim & Teknoloji
Yaşam
Kültür & Sanat
Haberler
Bilim & Teknoloji
Kültür & Sanat
Eğer doğruysa, bu durum evrenin başka yerlerinde yaşam arama şeklimizi genişletebilir. Dünya’nın okyanusları, her zaman bugün oldukları gibi mavi renkte parıldamıyor olabilirdi. Aslında hiç mavi olmadıkları bir zaman olmuş olabilir. Japonya’daki Nagoya Üniversitesinde çalışan araştırmacılara göre Dünya’nın en eski okyanusları, 2 milyar yıldan uzun bir süre boyunca yeşil tonlarda parıldamış. Araştırmanın sonuçları sadece Dünya’nın uzak […]
4,5 milyar yıl boyunca volkanlar, asteroitler ve iklim değişimi milyonlarca türü ortadan kaldırdı. Dünya’daki yaşam genellikle bir yolunu bulsa da zaman zaman (geçmişte ve gelecekte) bazı şiddetli kitlesel ölüm dönemleri olmuyor değil. Yok olmak sadece dinozorlara özgü bir durum değil. Gezegenimiz en az beş kitlesel yok oluş döneminden geçerken, insanların yön verdiği altıncı kitlesel yok oluş […]
Anılarımız hâlâ var olabilir ama onları nasıl ortaya çıkaracağımızı halen bilmiyoruz. Hatırlayabildiğiniz en eski anınız hangisi? Pek çok kişinin geçmişe dair hatırladıkları çocukluk dönemine kadar uzanabilse de araştırmalar, geçmişe doğru çıktığınız yolculuğun genelde bebeklik döneminize vardığınızda sona erdiğini gösteriyor. Bu durum bazı açılardan pek mantıklı gelmiyor; sonuçta bir bebek yaşamının ilk yıllarında temel psikolojik kavramları […]
Bu ‘yanıltıcı derecede basit’ soru karşısında kuantum fiziğinin bulanık sularına doğru bir dalış yapmak gerekiyor. Bedenlerimiz biz fark etmediğimiz zaman bile sürekli hareket ediyor. Güneş sisteminde sallanan bir gezegen üzerinde ilerliyor, yer değiştiren tektonik levhaların üstünde duruyor, otonom ve somatik fonksiyonlardan oluşan bir senfonide gece gündüz alçalıp yükseliyor ve bir o yana bir bu yana […]
Muhabbet kuşu beyinleri, papağan ve insan konuşması arasındaki paralellikleri ortaya seriyor. Papağanlar insanları taklit etmekte o kadar usta ki “papağan gibi tekrar etmek” deyiminin ortaya çıkmasına sebep olmuşlar. Fakat bu kuşların taklit konusundaki bu inanılmaz kabiliyetlerini uzun süredir bilsek de böylesine karmaşık ve esnek seslendirmeleri nasıl yapabildikleri gizem olarak kalmıştı. Şimdiyse muhabbet kuşlarının beyinlerinin incelendiği […]
Elinizdekinin değerini bilmeye daha fazla zaman ayırın. Bir arkadaşım geçenlerde YouTube’cu Any Austin’in eski tüplü televizyonunda Red Dead Redemption 2 oyununu çalıştırmasıyla ilgili bir video gönderdi. Ben de izledim açıkçası çünkü eskimiş şeyler barındıran marifetli teknoloji videolarını seviyorum. Eskilerden bir şey ile günümüz teknolojisini birleştiren bir şeye gülmeyi bekliyordum ve güldüm de ama sonra bu […]
İpucu: Her şey sondaki eklerde bitiyor. Elimize ne zaman bir ilaç alsak, kutusunun üzerine isminin basılmış olduğunu görürüz: Örneğin fluoksetin, alprazolam, sertralin veya sildenafil. Peki bu isimlerin nasıl geliştirildiğini hiç merak ettiniz mi? Bir ilacın ne şekilde adlandırılacağını belirlemek, bilimsel isimlendirme protokolleriyle pazarlama ve yasal düzenleme konularını birleştiren özenli bir süreç. İlaçlar iki isimlendirme sürecinden […]
Hindistan’ın vahşi kaplan popülasyonu, artan doğal yaşam alanı baskılarına rağmen artıyor. Kaplanlar sadece hayatta kalmadı, aynı zamanda geri de döndüler. Artan bir popülasyon ve doğal yaşam alanlarında yükselen baskıya rağmen vahşi kaplanların sayısı artıyor. Sebebi ise ekolojik yenilenme, ekonomik girişimler ve politik istikrar. Bir o kadar önemli olan bir diğer etmen de insanlar ve yırtıcıların […]
Vücuttaki bakterileri yiyen bağışıklık hücreleri, bir zamanlar düşünüldüğü gibi onları özel bölümlere tıkıştırmıyor. Anschutz – Colorado Üniversitesi Tıp Kampüsünde çalışan bilim insanlarının yeni çalışmasına göre bu hücreler, bakterileri protein yapan, enerji üreten ve hücreleri canlı tutan önemli besinlere dönüştürüyorlar. Colorado Tıp Fakültesinde biyokimya ve moleküler genetik profesörü eş kıdemli makale yazarı Angelo D’Alessandro, “Bizler yediğimiz […]
Kenara çekil Yarrabubba. Rekorun yeni sahibi 3,5 milyar yaşında. Saygıdeğer bir ayrıcalıktı ancak dünyanın bilinen en eski meteorit bölgesi, artık Avustralya’nın batısındaki 2,2 milyar yıllık ve 70 kilometre genişliğindeki Yarrabubba krateri değil. Curtin Üniversitesi ve Batı Avustralya Jeoloji Araştırmaları Kurumunda çalışan araştırmacılar, rekorun yeni sahibinin yaklaşık 1100 kilometre kuzeyde, ülkenin Pilbara bölgesinde bulunduğunu söylüyor. Perşembe […]
Algılayabildiğiniz bazı renkler klasik gökkuşağının parçası değil. Bu makale aslen The Conversation‘da yer alıyor. Renk tayfında siyah nereye düşüyor? Utsav, 17 yaşında, Navi Mumbai, Maharaştra, Hindistan İnsanlar gökkuşağının kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, çivit ve mor renklerini seviyor. İnsan gözleri, görünür ışığı bu renk yelpazesi şeklinde algılıyor. Fakat algılayabildiğiniz bazı renklerin klasik gökkuşağının parçası olmadığını […]
Algılayabildiğiniz bazı renkler klasik gökkuşağının parçası değil. Bu makale aslen The Conversation‘da yer alıyor. Renk tayfında siyah nereye düşüyor? Utsav, 17 yaşında, Navi Mumbai, Maharaştra, Hindistan İnsanlar gökkuşağının kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, çivit ve mor renklerini seviyor. İnsan gözleri, görünür ışığı bu renk yelpazesi şeklinde algılıyor. Fakat algılayabildiğiniz bazı renklerin klasik gökkuşağının parçası olmadığını […]
UUİ’nin mikrobiyal ortamı en çok bir hastanenin izolasyon odasına benziyor. Bu durum astronotları hasta ediyor olabilir. Dünya’dan uzakta, keşfedilmeyi bekleyen ilginç bir mikrop dünyası var. Uluslararası Uzay İstasyonu’nda (UUİ), yarı-Dünya dışı yaşam büyüyüp çoğalıyor. Astronotların vücutlarında, yapı malzemelerinde ve yiyeceklerde taşınan virüsler, bakteriler ve mantarların hepsi, bulaşmayı önlemeye karşı gösterilen en iyi çabalara rağmen UUİ’ye […]
Yeni araştırmada Kızıl Gezegen’in nasıl böyle paslı bir ton kazandığı sorgulanıyor. Kızıl renk ve Mars gezegeni, Dünya ve okyanusları ya da Satürn ve halkaları gibi ayrılmaz bir ikili. Fakat Kızıl Gezegen’in özgün tonunu nasıl kazandığına dair bildiklerimiz yanlış olabilir. İki gün önce Nature Communications bülteninde yayımlanan bir çalışmada, ferrihidrite odaklanan yeni bir hipotez anlatılıyor. Ferrihidrit, […]
Kedilerin “şimdi”de yaşadığını ve köpeklerin zamanı hatırlamadığını düşünebiliriz fakat bu arkadaşlarımızın hayal etme ve detayları hatırlama kabiliyeti, durumun tam tersini akla getiriyor. Kedim Pearlita ile tanıştığımda, bizim apartman binası ile bir benzin istasyonu arasındaki bir ara sokakta yaşıyordu. Motor sızıntılarıyla kirlenmiş su birikintilerinden su içiyor ve ne bulabilirse onu yiyordu. On yıl sonra Pearlita kıvrılıp […]
Bazı bilimsel dalgıçlar balıkların kendilerini hatırlayıp takip ettiklerini düşünmüş. Haklı çıktılar. “Akıllı” hayvanlar kulübüne kabul edilen türlerin sayısı artarken, balıklar gözden kaçabiliyor. Laboratuvarda yapılan bir dizi deneyde bazı okçu balıklar bilgisayar ile oluşturulan insan suratı görüntülerini tanıyabilse de; balıkların kendi su dünyalarına dalan insanları ne kadar iyi tanıyabildikleri hakkında pek bilimsel bulgu yok. Fakat bazı […]
Kızıl Gezegen, ‘mikrobiyal yaşama elverişli koşullara ev sahipliği’ yapmış olabilirdi. Mars günümüzde çorak ve yaşanılmaz bir gezegen. Fakat bir zamanlar kumlu sahilleri ve huzur dolu okyanus manzaraları olabilirdi. Bugün Proceedings of the National Academy of Sciences bülteninde yayımlanan bulgulara göre Kızıl Gezegen, onlarca milyon yıl boyunca tatil yapmaya değer bir yer şeklinde kalmış ve aynı […]
Bir zamanlar zehirli olduğu düşünülen domatesler hâlâ zehirli bileşenler içeriyor. Peki onları neden yiyebiliyoruz? Domateslerin idam cezası olduğu zamanlar vardı; en azından pek çok Avrupalı, 16’ncı ve 18’inci yüzyıllar arasında buna inanıyordu. Ayrıca bu “zehirli elmalar” her ne kadar köpek üzümü bitki familyasına (Solanaceae) ait olsalar da gerçekte onları yiyen aristokratları zehirlemiyorlardı. Bunun yerine, yüksek […]
Yedi saatten az uyumak, çoğumuz için sarhoş gibi olmaya, durgunluğa ve yatağa sürünerek geri gitme konusunda karşı konulmaz bir isteğe dönüşüyor. Fakat bazı kişiler, sadece altı saat veya daha az uykudan sonra zinde ve enerjik uyanıyor. Vücudun kendini onarması ve eski haline getirmesi için uykunun gerekli olduğu düşünüldüğünde, neden bazı insanlar daha azıyla idare ediyor? […]
Fosil kayıtlarının yüzeyini anca kazıdık. Paleontologların hâlâ bulamadığı şeyler ne? TARİHTEKİ EN BÜYÜK fosile hücum döneminin ortasındayız. 19’ncu yüzyılın Kemik Savaşları’nı veya 20’nci yüzyılın başlarında yükselen Birleşik Devletler müzelerini unutun; paleontologlar (taşılbilimci) bugün hiç olmadığı kadar çabuk dinozor buluyor. Ortalamada her iki haftada bir kuş dışı yeni bir dinozor türüne isim veriyorlar. Bu yılın (2023) […]
Nihayetinde insanlar evrende o kadar da özel olmayabilir. Bizim (insanların) kendimizi burada (Dünya’da) bulmamız için bir sürü şeyin gerçekleşmesi gerekmişti. Türümüz, su dolu bir gezegen belli bir boyuttaki yıldızın etrafında belli bir mesafede döndüğü için ortaya çıktı. Biz evrimleşmeden önce ilk olarak yaşayan hücrelerin, hayvanların ve primatların gelmesi gerekiyordu. Bir balığın karaya çıkması gerekmişti. Geçtiğimiz […]
‘Bu magma yığınlarının sadece aktif bir durumda değil, bütün ömürleri boyunca volkanların alt kısımında bulundukları görülüyor.” Volkanlar son derece güçlü olsalar da her zaman etrafa sıcak lav püskürtmüyorlar. Pek çoğunun uyku halinde olduğu ya da yok olduğu düşünülüyor. Bu volkanlar, bazı durumlarda güçlerini yüz binlerce yıl göstermemiş oluyor. Fakat bilim insanlarından oluşan bir araştırma takımı […]
Evrim bize artık ihtiyacımız olmayan bazı organ ve işlevler bıraktı. Vücutlarımız birer evrim müzesi gibi. İki ayak üzerinde yürüyoruz çünkü ortak atalarımızdan biri, milyonlarca yıl önce bunu yapmak üzere evrimleşmişti. Ayrıca bir sergi salonu gibi esas amaçlarından daha uzun yaşayan organ ve işlevler barındırıyoruz. Örneğin apandisi ele alalım. Eskiden bitki yönünden baskın bir beslenme şeklinde […]
Bazı insanlar hapşırdığında duymayan kalmaz. Ortaya çıkan şok dalgası pencereleri sallar, uyuyan hayvanları uyandırır ve civardaki insanları ürpertir. Hıçkıran bir tarla faresi gibi hapşıran bazı kişiler, bu tip insanların kasıtlı şekilde sesli hapşırdığını düşünebilir. Bu desibel seviyesindeki hapşırma dürtüsü kaçınılmazdır. Peki neden bazı insanlar bu kadar sesli hapşırıyor? Hapşırdığımız zaman ne oluyor? Öncelikle şunu […]
Pekiiii civarda kakasını yapan bir köpek varsa makarnamı yiyebilir miyim? Açıya göre bir yarasayı, lemuru, Harry Potter‘daki Dobby’yi andıran köpeğimiz Eddy Sandviç, zemine tuvaletini yaptı. Birkaç metre ötede makarna yemekte olan eşim, çatalını tabağa indirdi. Yemeği mahvolmuştu. Kaka parçacıklarının odanın bir ucundan seyahat ederek makarnasına konup konmadığını sordu. Ben de onu hasta etmeyeceklerini söyledim. O […]
‘3.000’i aşkın sağlık uzmanına eğitim veriyorlar.’ Ölüm kaçınılmaz ve çoğu zaman da tahmin edilemez bir durumdur. Fakat öldükten sonra bedeninize ne olacağını belirleyebilirsiniz; ölmeden önce bedeninizi veya bedeninizin bazı kısımlarını araştırma çalışmaları için bağışlamayı tercih ederseniz tabi ki. ABD Sağlık Kaynak ve Hizmetleri Dairesi, bağışlanabilecek sekiz hayati organ olduğunu belirtiyor: Bunlar kalp, böbrekler (ikisi de), […]
Öklid Uzay Teleskobu’nun bulguları, ilk olarak Albert Einstein’ın tahmin ettiği kozmik bir olguyu destekliyor. Avrupa Uzay Ajansının (ESA) Öklid uzay teleskobu, son derece nadir rastlanan bir Einstein halkası keşfetti. Einstein ışık halkaları, iki galaksinin sabit bir açıdan birbiri ardına neredeyse mükemmel derecede hizalanmasıyla ortaya çıkıyor. Bunlar, Albert Einstein’ın 1915 yılında tahmin ettiği bir olgu olan […]
Kadınların erkeklerden çok daha konuşkan olduğuna yönelik klişe, pek çok kültüre yayılmış durumda. Fakat Arizona Üniversitesinde çalışan bilim insanlarının 2007 yılında yürüttüğü ve çokça bahsedilen bir çalışmada, erkeklerin ve kadınların bir günde hemen hemen aynı miktarda kelime (16.000 civarı) konuştuğu bulunarak söz konusu iddia çürütülmüş. Şimdiyse o araştırmayı takip eden yeni ve daha büyük bir […]
Karşınızda ‘Periyodik pişirme’ yaklaşımı. Yumurta kaynatmanın birden fazla yöntemi var fakat İtalyan Ulusal Araştırma Konseyinin Polimer, Alaşım ve Biyomalzeme Enstitüsünde çalışan bir araştırma takımı, “mükemmel” bir pişirme yöntemi bulduğuna inanıyor. Fakat bunu yapmak için biraz sabra ve dikkatli gözlere ihtiyacınız var. Yumurta pek çok sofrada sabah kahvaltılarının başlıca ürünlerinden biri olsa da onu doğru pişirmek […]
Vücudunuzu gözünüzün önüne getirin: Vücudunuz ömür boyunca biriken binlerce genetik hata taşıyan bir hücre koleksiyonudur. Bu hataların pek çoğu zararsız, bazıları zararlıdır ve en az birkaçı da sizin için iyi olabilir. Bu makale aslen Knowable Magazine‘de yer alıyor. Yumurta ve sperm birbiriyle buluştuğunda ve biyolojik ebeveynlerinizin DNA’sı beraber bir takım oluşturduğunda başladınız. İlk hücreniz yeni […]
Spravato, yıllar süren klinik deneylerden sonra artık tek başına kullanılabilir. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), Spravato adı verilen ve kendi türünde ilk olan esketamin burun spreyinin majör depresif bozukluk (MDD), TSSB ve benzer psikiyatrik durumların tedavisinde tek başına kullanılmasına onay verdi. İlacın geliştiricisi Johnson & Johnson’un duyurduğu yeni karardan önce FDA, spreyin sadece ek […]
Fakat kulak kasları o kadar kullanışsız olmayabilir. Uzak atalarımızın vücudunda, evrim süreci boyunca epey kullanışsız hale gelen bazı kısımlar vardı: Yirmilik dişler, gebeliğin altıncı haftasında var olan kuyruklar ve kulaklarımızdaki kulak kepçesi kasları bunlara örnek. Kulak kasları, dış kulağın (veya kulak kepçesinin) şeklinin değişmesine ve insanların milyonlarca yıl önce daha iyi duymasına olanak sağlamış. Bu […]
Kaşımak ‘keyif veren’ bir eylem olsa da faydalı olmayabilir. Kaşınan bir kızarıklığı devamlı kaşımak ve kurcalamak aslında onu daha kötü hale getiriyor. Peki neden? Yeni yayımlanan ve farelerin model olarak kullanıldığı bir araştırmaya göre kaşıma, iltihaplanmayı kızıştırıyor ve alerjik temas dermatiti isimli bir egzama tipiyle kabarmaya neden oluyor. Bulgular iki gün önce Science bülteninde yayımlanan […]
Bazı sabahlar uyanmak, göz alıcı ve alternatif bir evrenin kesintiye uğraması gibi gelebilir. Gözlerinizi gerçekliğe açarsınız ama az önce gördüğünüz rüya, karakterleri ve olay örgüsüyle belleğinizde canlılığını koruyordur. Diğer günlerde ise uyanmak, rapor edilecek hiçbir şeyin olmadığı bir boşluktan çıkmaya benzeyebilir. Rüyalarınızın detaylarını nadiren hatırlasanız da muhtemelen hâlâ rüya görüyorsunuzdur. Araştırmalar, neredeyse herkesin düzenli olarak […]
Kötüler fiziksel olarak diğer herkesten daha çekici değil. Sadece bizi kandırmakta çok iyiler. Fena insanlar fenalıklarına rağmen değil, fenalıkları sebebiyle çekici. Fenalık olarak adlandırılan şey, daha resmî adıyla kişilik özelliklerinin “Karanlık Üçlü”sü şeklinde biliniyor. Bu özellikler ise narsistlik, Makyavelcilik ve psikopatlık. Yapılan bir araştırmaya göre bu özellikleri sergileyen kişiler, Karanlık Üçlü’de daha düşük puan alanlara […]
Michigan Üniversitesinde (UM) yürütülen bir çalışmaya göre günümüzün üniversite öğrencileri, 1980’ler ve 90’ların öğrencileri kadar empatik değil. ABD Psikoloji Bilimi Birliğinin 2010 yılında Boston’da gerçekleşen toplantısında sunulan çalışmada, 30 yılı aşkın süre boyunca yaklaşık 14.000 üniversite öğrencisinde empatiye yönelik toplanan veriler analiz ediliyor. UM Sosyal Araştırma Enstitüsünde çalışan araştırmacı Sara Konrath, “Empatide en büyük düşüşün […]
Modern bilim, hayvanların ve insanların korkuya dayalı anksiyeteyi benzer şekillerde yaşayabildiğini gösteriyor. Hayvanlar konuşabilseydi, hissettiklerini nasıl söylerdi? Bazı huzurlu ev hayvanları sürekli bir mutluluk halindeymiş gibi gözükse de bazıları daha çatışmalı görünüyor. Hatta bazen hayvanlar, klinik teşhis konmuş ruhsal bozuklukları olan insanlardakine benzer kaygılı veya zorlayıcı davranışlar sergiliyor gibi görünebilir. Peki hayvanlar gerçekte zihinsel hastalıkları […]
Gerçek hayatta bir gezegeni alıp tartıya koyamayız. Fakat bilim insanları bir gezegenin ne kadar ağır olduğunu bazı yöntemlerle anlayabilir. Gezegenin diğer cisimleri ne kadar sert şekilde çektiğini hesaplayabilirler. Gezegen ne kadar ağırsa, yakındaki cisimleri (uyduları veya onu ziyaret eden uzay araçlarını) o kadar güçlü çeker. Bu çekim, kütleçekim kuvveti olarak adlandırılır. Kütleçekimin ağırlıkla ne ilgisi […]
Yeni yıl geldi ve beraberinde eski alışkanlıkları değerlendirme zamanını da getirdi. Pek çok kişi için bu durum, daha sağlıklı olmaya ve Ayık Ocak hareketinde görüldüğü üzere içkiden bir ay boyunca uzak durmaya karar vermek anlamına geliyor. 2025’e girdiğimiz şu günlerde değişmeyen şey ise ölçülü içmenin sağlığa faydaları konusunda verilen karışık mesajlar. Geçtiğimiz günlerde ABD’de yayımlanan […]
‘Bulaşıcı işeme’, insanlardaki esnemeye benziyor olabilir. Çiş yapma ihtiyacı şempanzeler için bulaşıcı gibi görünüyor. Dün Current Biology bülteninde yayımlanan çalışmaya göre bir şempanze çiş yaptığı zaman gruptaki diğer şempanzeler de onu takip etme eğilimi gösteriyor. “Bulaşıcı işeme” adı verilen bu olgu, insanlarda ve en yakın akrabalarımız şempanzelerde derin evrimsel kökler barındırıyor olabilir. Kyoto Üniversitesinde çalışan […]